“Grief is a heart-wrenchingly painful problem for the brain to solve… to live in the world with the absence of someone… ingrained in your understanding of the world… For the brain, [they are] simultaneously gone and also everlasting, and you are walking through two worlds at the same time.”
“‘Tis good — the looking back on Grief,” Emily Dickinson wrote as she calibrated love and loss. But she did not mean that it is good to ruminate and wallow — Dickinson so deftly played with the surface of meaning, so delighted in startling us into a flinch or furrow before plunging us into the deeper truths she fathomed. She meant, I think, that a love lost is grieved forever, whatever the nature of the loss — this she knew, and turned the ongoingness of it into a lifetime of art — but by looking back, we are reminded over and over that the sharp edge of grief does smooth over time, that today’s blunt ache is worlds apart from the first stabs, until grief becomes, as Abraham Lincoln wrote in his stirring letter of consolation to a bereaved young woman, “a sad sweet feeling in your heart, of a purer and holier sort than you have known before.”

And besides, what does it mean to lose a love anyway? We never lose people, not really. I don’t mean this in some mystical sense — let there be no confusion about what actually happens when we die. I don’t even mean it in the poetic sense. I am speaking strictly from the point of view of the mind emerging from the dazzling materiality of the brain — that majestic cathedral of cortex and synapse shaping every thought we have and every feeling we tremble with.
I am speaking of the paradox inside the brain:
On the one hand, we lose people all the time — to death, to distance, to differences; from the brain’s point of view, these varieties of loss differ not by kind but only by degree, triggering the same neural circuitry, producing sorrow along a spectrum of intensity shaped by the level of closeness and the finality of the loss.
On the other hand, no person we have loved is ever fully gone. When they die or vanish, they are physically no longer present, but their personhood permeates our synapses with memories and habits of mind, saturates an all-pervading atmosphere of feeling we don’t just carry with us all the time but live and breathe inside. Or the opposite happens, which is its own devastation — the physical body remains present, but the person we have known and loved, that safehouse of shared memories and trust, is gone — lost to mental illness, to addiction, to neurodegenerative disease.

In both cases, the brain is tasked with the slow, painful work of reconstituting its map of the world, so that the world makes sense again without the beloved person in it. Mapping, in fact, is not a mere metaphor but what is actually going on in the brain, since our orientation in spacetime and our autonoeic consciousness — the capacity for mental self-representation — share a cortical region.
Where the missed and missing person goes on the map, how the remapping actually unfolds, and what it takes to redraw the map in such a way that the world feels whole again are the questions coursing through The Grieving Brain: The Surprising Science of How We Learn from Love and Loss (public library) by neuroscientist Mary-Frances O’Connor — a pioneer in fMRI research since the technology first became available, who has devoted a quarter century to studying the particular neurophysiology of grief. She writes:
The brain devotes lots of effort to mapping where our loved ones are while they are alive, so that we can find them when we need them. And the brain often prefers habits and predictions over new information. But it struggles to learn new information that cannot be ignored, like the absence of our loved one.
[…]
Grief is a heart-wrenchingly painful problem for the brain to solve, and grieving necessitates learning to live in the world with the absence of someone you love deeply, who is ingrained in your understanding of the world. This means that for the brain, your loved one is simultaneously gone and also everlasting, and you are walking through two worlds at the same time. You are navigating your life despite the fact that they have been stolen from you, a premise that makes no sense, and that is both confusing and upsetting.
Making an important distinction between grief (“the intense emotion that crashes over you like a wave, completely overwhelming, unable to be ignored”) and grieving (an ongoing process punctuated by recurring moments of grief but stringing the moments into a larger trajectory), O’Connor adds:
Grieving requires the difficult task of throwing out the map we have used to navigate our lives together and transforming our relationship with this person who has died. Grieving, or learning to live a meaningful life without our loved one, is ultimately a type of learning. Because learning is something we do our whole lives, seeing grieving as a type of learning may make it feel more familiar and understandable and give us the patience to allow this remarkable process to unfold.
[…]
Grief never ends, and it is a natural response to loss. You will experience pangs of grief over this specific person forever. You will have discrete moments that overwhelm you, even years after the death when you have restored your life to a meaningful, fulfilling experience. But… even if the feeling of grief is the same, your relationship to the feeling changes. Feeling grief years after your loss may make you doubt whether you have really adapted. If you think of the emotion and the process of adaptation as two different things, however, then it isn’t a problem that you experience grief even when you have been grieving for a long time.

Although volumes have been written about the psychology, philosophy, and poetics of grief — none more piercing than the Joan Didion classic, none more practical than Seneca’s advice to his bereaved mother — there is something singularly revealing about exploring grief from the point of view of the brain beneath the mind, which must begin at the developmental beginning. Childhood — the brain’s most fertile growth period, when most of its major infrastructure is laid out — is also our training ground for loss. Every time we are separated from our primary caregivers, we experience scale-models of loss; every time they return, we learn that the loss of their presence is not a loss of their person, of their love. (A pause worth taking: every abandonment is a miniature of grief.)
In those formative attachments, we also learn the role we ourselves play in the relationship. Because, in building its relational world-map, the brain is constantly computing our loved ones’ position in three dimensions — time, space, and closeness, also known as psychological distance — we learn the causal link between our behavior and a caregiver’s position in the closeness dimension, just like we learn the causal link between our bodily movements and our position in space. When there is secure attachment, the child learns that throughout various surface disruptions, situational factors, and passing emotional weather patterns, there is a steadfast underlying closeness. O’Connor writes:
Closeness is partially under our control, and we learn how to maintain and nurture this closeness, but we also trust those who love us to maintain that closeness as well.
The obvious — and heartbreaking — corollary is that children who grow up without secure attachment experience the pangs of miniature grief much more readily throughout life, with each departure of a loved one, however temporary, because trusting a continuity of closeness does not come naturally to us. But no matter the formative experience of closeness, human beings are universally undone by the death of someone close — the final abandonment, at once the most abstract and the most absolute absence, in which our brains simply cannot compute the total removal of a person so proximate and important from the fabric of psychological spacetime.

Citing the disoriented devastation of a woman ghosted by a lover, O’Connor notes that “ghosting” is the neurologically appropriate word-choice for such abandonments — studied under fMRI, the brain of a person who has lost a loved one to “ghosting” behaves much the same way as the brain of a person who has lost a loved one to death, the mental map suddenly crumbled and torn to pieces. O’Connor describes the strange yet strangely sensical way in which the brain copes with this incomprehensible disruption of reality:
If your brain cannot comprehend that something as abstract as death has happened, it cannot understand where the deceased is in space and time, or why they are not here, now, and close. From your brain’s perspective, ghosting is exactly what happens when a loved one dies. As far as the brain is concerned, they have not died. The loved one has, with no explanation, stopped returning our calls — stopped communicating with us altogether. How could someone who loves us do that? They have become distant, or unbelievably mean, and that is infuriating. Your brain doesn’t understand why; it doesn’t understand that dimensions can simply disappear. If they don’t feel close, then they just feel distant, and you want to fix it rather than believe they are permanently gone. This (mis)belief leads to an intense upwelling of emotions.
[…]
If a person we love is missing, then our brain assumes they are far away and will be found later. The idea that the person is simply no longer in this dimensional world, that there are no here, now, and close dimensions, is not logical.
Drawing on brain imaging studies, she adds:
The ephemeral sense of closeness with our loved ones exists in the physical, tangible hardware of our brain.
The particular bit of hardware is the brain’s posterior cingulate cortex — our built-in GPS of love. Scanning the environment and processing innumerable bits of sensory information, the PCC is constantly calibrating and recalibrating the psychological distance between us and the people we love, tightening the bond the closer we feel and loosening it when we sense distancing. Death turns the GPS into a crude compass trying to orient to an all-pervading, ever-shifting magnetic field suddenly bereft of its true north. O’Connor writes:
After the death of a loved one, the incoming messages seem scrambled for a while. At times, closeness with our deceased loved one feels incredibly visceral, as though they are present in the room, here and now. At other times, the string seems to have fallen off the board — not shorter or longer than it was before, but simply stolen from us entirely.

This confusion is so fundamental and so primal, so beyond the reach of reason, that it befalls minds indiscriminately along the spectrum of intelligence and self-awareness — a reality most clearly and devastatingly evinced in the extraordinary love letter Richard Feynman wrote to his wife 488 days after her death and 6,994 days before he won the Nobel Prize in Physics.
But O’Connor notes that while Western physicians long believed such continuing bonds across the life-death divide to be a symptom of poor coping with grief that makes for poorer bonds with the living, recent research drawing on various grief rituals and customs from cultures around the world has demonstrated that such ongoing inner dialogue with the dead might actually enrich our relationships with the living and allow us to show up for them in a fuller, more openhearted way. She writes:
Our understanding of ourselves changes as we gain wisdom through experience. Our relationships with our living loved ones can grow more compassionate and resonant with gratitude as we age. We can also allow our interactions with our beloved ones who are gone to grow and change, even if only in our minds. This transformation of our relationship with them can affect our capacity to live fully in the present, and to create aspirations for a meaningful future. It can also help us to feel more connected to them, to the best parts of them… Their absence from our physical world does not make our relationship to them any less valuable.
[…]
Instead of imagining an alternate what if reality, we must learn to be connected to them with our feet planted firmly in the present moment. This transformed relationship is dynamic, ever-changing, in the way that any loving relationship is ever-changing across months and years. Our relationship with our deceased loved one must reflect who we are now, with the experience, and perhaps even the wisdom, we have gained through grieving. We must learn to restore a meaningful life.
The greatest challenge, of course, is the perennial challenge of the human mind — how to integrate seemingly contradictory needs or ideas in such a way that they coexist harmoniously, perhaps even magnify each other, rather than cancel each other out. Without such integration, any new relationship can feel like a threat to this ongoing inner bond with the dead, undamming a flood of grief at the notion of emotional erasure: grief for the grief itself, for that outstretched hand holding on to the gone and to ourselves at the same time, to the map as it used to be. This is a fear so understandable as to cusp on the universal. It is also — and this might be the most assuring part of O’Connor’s research — a neurophysiologically misplaced fear. Within the brain, every person we love leaves a tangible, structural imprint, encoded in synapses that can never be vanquished or replaced by new and different love. Because that bond — like every bond, like every idea, like the universe itself — was “only ever conjured up in the mind,” it is there too that it always lives, unassailable by other minds and other events.

O’Connor writes:
Gaining a new relationship is simply not going to fill the hole that exists. Here is the key — the point of new roles and new relationships is not to fill the hole. Expecting that they will can only lead to disappointment.
The point is that if we are living in the present, we need to have someone who loves us and cares for us, and we need someone to love and care for as well. The only way to enjoy a fulfilling relationship in the future, however, is to start one in the present. If we can imagine a future in which we are loved, then we must start a relationship that eventually will become important to us in a way that is different from our previous relationship, but rewarding and sustaining.
Understood this way, then, the ongoing relationship with the gone is a lavishment to other loves, for it has made us exactly who we are — the person doing the loving, the person being loved, the mapmaker of present and possible worlds. O’Connor offers neural affirmation for this poetic aspiration:
After a loved one dies, they are clearly no longer with us in the physical world, which each day proves to us. On the other hand, they are not gone, because they are with us in our brain and in our mind. The physical makeup of our brain — the structure of our neurons — has been changed by them. In this sense, you could say that a piece of them physically lives on. That piece is the neural connections protected within our skull, and these neural connections survive in physical form even after a loved one’s death. So, they are not entirely “out there,” and they are not entirely “in here,” either. You are not one, not two. That is because the love between two people, that unmistakable but usually indescribable property, occurs between two people. Once we have known love, we can bring it into our awareness, we can feel it emerge and emanate from us. This experience reaches beyond the love for the flesh and bones of the person we once knew on this earthly plane. Now loving is an attribute of us, regardless of who we share it with, regardless of what is given to us in return. This is a transcendent experience, a felt sense of being loving without needing anything in return. In the very best moments together, we learned to love and to be loved. Because of our bonded experience, that loved one and that loving are a part of us now, to call up and act on as we see fit in the present and the future.
Complement The Grieving Brain with a mathematician’s geometric model for living with grief and this soulful animated film of “Dirge Without Music” by Edna St. Vincent Millay — the most beautiful homily on the emotional paradox of loss I know — then revisit Nick Cave’s life-honed wisdom on grief as a portal to greater aliveness.
donating = loving
For seventeen years, I have been spending hundreds of hours and thousands of dollars each month composing The Marginalian (which bore the outgrown name Brain Pickings for its first fifteen years). It has remained free and ad-free and alive thanks to patronage from readers. I have no staff, no interns, no assistant — a thoroughly one-woman labor of love that is also my life and my livelihood. If this labor makes your own life more livable in any way, please consider lending a helping hand with a donation. Your support makes all the difference.
newsletter
The Marginalian has a free weekly newsletter. It comes out on Sundays and offers the week’s most inspiring reading. Here’s what to expect. Like? Sign up.
Nguồn bài viết gốc: The Marginalian. Nội dung được tổng hợp và biên dịch cho mục đích tìm hiểu văn hóa – giáo dục tâm hồn.
“Nỗi đau buồn là một vấn đề gây nhức nhối đến tận tâm can mà bộ não phải tìm cách giải quyết… đó là việc phải sống trong một thế giới thiếu vắng một ai đó… một người vốn đã in sâu vào cách bạn nhìn nhận thế giới… Đối với bộ não, người ấy vừa không còn nữa, lại vừa hiện hữu mãi mãi; và bạn đang bước đi trong hai thế giới cùng một lúc.”
“Thật tốt khi nhìn lại nỗi đau,” Emily Dickinson đã viết như vậy khi bà cân nhắc giữa tình yêu và sự mất mát . Nhưng bà không có ý nói rằng việc suy ngẫm và đắm chìm trong nỗi buồn là điều tốt – Dickinson đã khéo léo chơi đùa với bề mặt ý nghĩa, bà thích thú khi khiến chúng ta giật mình hay cau mày trước khi đưa chúng ta vào những chân lý sâu sắc hơn mà bà đã khám phá. Tôi nghĩ bà muốn nói rằng một tình yêu đã mất sẽ mãi mãi khiến ta đau buồn, bất kể bản chất của sự mất mát đó là gì – điều này bà biết , và đã biến sự dai dẳng của nó thành nghệ thuật suốt đời – nhưng khi nhìn lại, chúng ta được nhắc nhở hết lần này đến lần khác rằng nỗi đau nhói sẽ dịu đi theo thời gian, rằng nỗi đau âm ỉ ngày hôm nay khác xa so với những nhát đâm đầu tiên, cho đến khi nỗi đau trở thành, như Abraham Lincoln đã viết trong bức thư an ủi đầy xúc động gửi cho một người phụ nữ trẻ đang đau khổ vì mất người thân, “một cảm giác buồn ngọt ngào trong trái tim bạn, thuần khiết và thiêng liêng hơn những gì bạn từng biết trước đây.”

Và hơn nữa, mất đi một tình yêu thì có nghĩa là gì? Chúng ta không bao giờ thực sự mất đi những người thân yêu. Tôi không nói điều này theo nghĩa huyền bí nào cả — đừng hiểu nhầm về những gì thực sự xảy ra khi chúng ta chết . Tôi thậm chí cũng không nói theo nghĩa thơ mộng . Tôi đang nói một cách nghiêm túc từ quan điểm của tâm trí nảy sinh từ tính vật chất rực rỡ của bộ não — thánh đường hùng vĩ của vỏ não và khớp thần kinh định hình mọi suy nghĩ chúng ta có và mọi cảm xúc chúng ta run rẩy.
Tôi đang nói về nghịch lý bên trong bộ não:
Một mặt, chúng ta mất đi những người thân yêu mọi lúc – vì cái chết, vì khoảng cách, vì những khác biệt; từ góc nhìn của bộ não, những mất mát này không khác nhau về bản chất mà chỉ khác nhau về mức độ, nhưng đều kích hoạt cùng một mạch thần kinh, tạo ra nỗi buồn với cường độ khác nhau tùy thuộc vào mức độ thân thiết và tính chất không thể cứu vãn của sự mất mát.
Mặt khác, không một người nào chúng ta yêu thương lại hoàn toàn biến mất. Khi họ qua đời hoặc biến mất, họ không còn hiện diện về mặt thể xác, nhưng nhân cách của họ vẫn thấm đẫm trong các khớp thần kinh của chúng ta với những ký ức và thói quen tư duy, bao trùm một bầu không khí cảm xúc bao la mà chúng ta không chỉ mang theo bên mình mọi lúc mà còn sống và hít thở bên trong. Hoặc điều ngược lại xảy ra, đó là một sự tàn phá riêng biệt – thể xác vẫn còn đó, nhưng người mà chúng ta đã biết và yêu thương, nơi trú ẩn an toàn của những ký ức và niềm tin được chia sẻ, đã biến mất – mất đi vì bệnh tâm thần, vì nghiện ngập, vì bệnh thoái hóa thần kinh.

Trong cả hai trường hợp, bộ não đều phải thực hiện công việc chậm chạp và đầy khó khăn là tái tạo lại bản đồ thế giới của nó, để thế giới có ý nghĩa trở lại khi không có người thân yêu bên cạnh. Trên thực tế, việc lập bản đồ không chỉ là một phép ẩn dụ mà là những gì thực sự đang diễn ra trong não bộ, bởi vì định hướng của chúng ta trong không gian và thời gian cũng như ý thức tự nhận thức – khả năng tự biểu hiện trong tâm trí – đều nằm trong cùng một vùng vỏ não .
Người đã khuất và mất tích sẽ đi về đâu trên bản đồ, quá trình tái lập bản đồ thực sự diễn ra như thế nào, và cần những gì để vẽ lại bản đồ sao cho thế giới lại cảm thấy trọn vẹn trở lại là những câu hỏi xuyên suốt cuốn sách “Bộ não đau buồn: Khoa học đáng ngạc nhiên về cách chúng ta học hỏi từ tình yêu và sự mất mát ” ( thư viện công cộng ) của nhà thần kinh học Mary-Frances O’Connor — một người tiên phong trong nghiên cứu fMRI kể từ khi công nghệ này ra đời, người đã dành một phần tư thế kỷ để nghiên cứu về sinh lý thần kinh đặc thù của nỗi đau buồn. Bà viết:
Não bộ dành rất nhiều nỗ lực để lập bản đồ vị trí của những người thân yêu khi họ còn sống, để chúng ta có thể tìm thấy họ khi cần. Và não bộ thường ưu tiên thói quen và dự đoán hơn thông tin mới. Nhưng nó lại khó tiếp thu thông tin mới không thể bỏ qua, chẳng hạn như sự vắng mặt của người thân yêu.
[…]
Nỗi đau buồn là một vấn đề vô cùng khó khăn mà não bộ phải giải quyết, và quá trình đau buồn đòi hỏi phải học cách sống trong thế giới này khi thiếu vắng người mình yêu thương sâu sắc, người đã ăn sâu vào nhận thức của bạn về thế giới. Điều này có nghĩa là đối với não bộ, người thân yêu của bạn vừa ra đi lại vừa hiện hữu mãi mãi, và bạn đang bước đi trong hai thế giới cùng một lúc. Bạn đang cố gắng sống tiếp bất chấp thực tế rằng họ đã bị cướp đi khỏi bạn, một điều phi lý, vừa khó hiểu vừa gây đau lòng.
Phân biệt rõ ràng giữa nỗi đau buồn (“cảm xúc mãnh liệt ập đến như một cơn sóng, hoàn toàn áp đảo, không thể phớt lờ”) và quá trình đau buồn (một quá trình liên tục bị gián đoạn bởi những khoảnh khắc đau buồn lặp đi lặp lại nhưng xâu chuỗi các khoảnh khắc đó thành một quá trình dài hơn), O’Connor nói thêm:
Quá trình đau buồn đòi hỏi một nhiệm vụ khó khăn là vứt bỏ tấm bản đồ mà chúng ta đã dùng để định hướng cuộc sống cùng nhau và chuyển đổi mối quan hệ của chúng ta với người đã khuất. Đau buồn, hay học cách sống một cuộc đời ý nghĩa mà không có người thân yêu, xét cho cùng là một dạng học tập. Bởi vì học tập là điều chúng ta làm suốt cả cuộc đời, việc nhìn nhận nỗi đau buồn như một dạng học tập có thể giúp chúng ta cảm thấy quen thuộc và dễ hiểu hơn, đồng thời cho chúng ta sự kiên nhẫn để cho phép quá trình đáng chú ý này diễn ra một cách tự nhiên.
[…]
Nỗi đau buồn không bao giờ kết thúc, và đó là phản ứng tự nhiên trước sự mất mát. Bạn sẽ trải qua những cơn đau nhói về người thân yêu đó mãi mãi. Sẽ có những khoảnh khắc riêng biệt khiến bạn choáng ngợp, ngay cả nhiều năm sau khi người đó qua đời, khi cuộc sống của bạn đã trở lại ý nghĩa và trọn vẹn. Nhưng… ngay cả khi cảm giác đau buồn vẫn như cũ, mối quan hệ của bạn với cảm giác đó lại thay đổi. Cảm giác đau buồn nhiều năm sau khi mất mát có thể khiến bạn nghi ngờ liệu mình đã thực sự thích nghi hay chưa. Tuy nhiên, nếu bạn coi cảm xúc và quá trình thích nghi là hai điều khác nhau, thì việc bạn trải qua nỗi đau buồn ngay cả khi đã đau buồn trong một thời gian dài cũng không phải là vấn đề.

Mặc dù đã có rất nhiều tác phẩm viết về tâm lý học, triết học và thi pháp của nỗi đau buồn — không tác phẩm nào sâu sắc hơn cuốn kinh điển của Joan Didion , không lời khuyên nào thiết thực hơn lời khuyên của Seneca dành cho người mẹ đang đau khổ của mình — nhưng việc khám phá nỗi đau buồn từ góc nhìn của bộ não, vốn phải bắt đầu từ giai đoạn phát triển ban đầu, lại mang một ý nghĩa đặc biệt. Thời thơ ấu — giai đoạn phát triển mạnh mẽ nhất của bộ não, khi hầu hết các cấu trúc chính của nó được hình thành — cũng là nơi chúng ta được rèn luyện để đối mặt với mất mát. Mỗi lần bị chia cách khỏi những người chăm sóc chính, chúng ta trải nghiệm những mô hình thu nhỏ của sự mất mát; mỗi lần họ trở về, chúng ta học được rằng sự mất mát về sự hiện diện của họ không phải là sự mất mát về con người, về tình yêu thương của họ. (Một điều đáng suy ngẫm: mỗi sự bỏ rơi là một nỗi đau buồn thu nhỏ.)
Trong những mối gắn bó hình thành đó, chúng ta cũng học được vai trò của chính mình trong mối quan hệ. Bởi vì, trong quá trình xây dựng bản đồ thế giới quan hệ, bộ não liên tục tính toán vị trí của những người thân yêu trong ba chiều — thời gian, không gian và sự gần gũi, hay còn gọi là khoảng cách tâm lý — chúng ta học được mối liên hệ nhân quả giữa hành vi của mình và vị trí của người chăm sóc trong chiều gần gũi, giống như chúng ta học được mối liên hệ nhân quả giữa chuyển động cơ thể và vị trí của mình trong không gian. Khi có sự gắn bó an toàn, đứa trẻ học được rằng, bất chấp những xáo trộn bề ngoài, các yếu tố tình huống và những biến động cảm xúc nhất thời, vẫn luôn có một sự gần gũi bền vững tiềm ẩn. O’Connor viết:
Sự gần gũi một phần nằm trong tầm kiểm soát của chúng ta, và chúng ta học cách duy trì và nuôi dưỡng sự gần gũi này, nhưng chúng ta cũng tin tưởng những người yêu thương mình sẽ duy trì sự gần gũi đó.
Hệ quả hiển nhiên — và đau lòng — là những đứa trẻ lớn lên mà không có sự gắn bó an toàn sẽ dễ dàng trải qua nỗi đau buồn nhỏ nhặt hơn trong suốt cuộc đời, với mỗi sự ra đi của người thân yêu, dù chỉ là tạm thời, bởi vì việc tin tưởng vào sự tiếp nối của tình cảm gần gũi không phải là điều tự nhiên đối với chúng ta. Nhưng bất kể trải nghiệm hình thành tình cảm gần gũi như thế nào, con người đều bị tổn thương sâu sắc bởi cái chết của người thân yêu — sự bỏ rơi cuối cùng, vừa là sự trừu tượng nhất vừa là sự vắng mặt tuyệt đối nhất, trong đó bộ não của chúng ta đơn giản là không thể xử lý được sự biến mất hoàn toàn của một người thân thiết và quan trọng như vậy khỏi cấu trúc không gian thời gian tâm lý.

Dẫn chứng sự tàn phá và mất phương hướng của một người phụ nữ bị người yêu bỏ rơi đột ngột, O’Connor lưu ý rằng “bỏ rơi đột ngột” (ghosting) là từ ngữ phù hợp về mặt thần kinh học để mô tả những sự bỏ rơi như vậy — khi được nghiên cứu bằng fMRI, não bộ của một người mất người thân vì bị “bỏ rơi đột ngột” hoạt động gần giống như não bộ của một người mất người thân vì cái chết, bản đồ tinh thần đột nhiên sụp đổ và bị xé nát. O’Connor mô tả cách thức kỳ lạ nhưng lại rất hợp lý mà não bộ đối phó với sự gián đoạn thực tại khó hiểu này:
Nếu bộ não của bạn không thể hiểu được một điều trừu tượng như cái chết đã xảy ra, nó không thể hiểu người đã khuất đang ở đâu trong không gian và thời gian, hoặc tại sao họ không ởđây,bây giờvàgần bên bạn. Từ góc nhìn của bộ não, hiện tượng “ma ám” chính xác là những gì xảy ra khi người thân yêu qua đời. Theo như bộ não nhận thức, họ chưa chết. Người thân yêu đó, không có lời giải thích nào, đã ngừng trả lời điện thoại của chúng ta – ngừng liên lạc với chúng ta hoàn toàn. Làm sao một người yêu thương chúng ta lại có thể làm như vậy? Họ trở nên xa cách, hoặc vô cùng tàn nhẫn, và điều đó thật đáng giận. Bộ não của bạn không hiểu tại sao; nó không hiểu rằng các chiều không gian có thể biến mất một cách đơn giản. Nếu họ không cảm thấy gần gũi, thì họ chỉ cảm thấy xa cách, và bạn muốn sửa chữa điều đó hơn là tin rằng họ đã ra đi vĩnh viễn. Niềm tin (sai lầm) này dẫn đến sự trào dâng mãnh liệt của cảm xúc.
[…]
Nếu người thân yêu của chúng ta mất tích, bộ não sẽ cho rằng họ ở rất xa và sẽ được tìm thấy sau. Ý nghĩ rằng người đó đơn giản là không còn tồn tại trong thế giới đa chiều này, rằng không có “ở đây”,“bây giờ” và các chiều không giangần đó, là không hợp lý.
Dựa trên các nghiên cứu hình ảnh não bộ, bà nói thêm:
Cảm giác gần gũi thoáng qua với những người thân yêu chỉ tồn tại trong phần cứng vật chất, hữu hình của bộ não chúng ta.
Bộ phận phần cứng đặc biệt đó là vỏ não cingulate sau – hệ thống định vị GPS tình yêu tích hợp sẵn của chúng ta. Quét môi trường xung quanh và xử lý vô số thông tin cảm giác, PCC liên tục hiệu chỉnh và điều chỉnh lại khoảng cách tâm lý giữa chúng ta và những người ta yêu thương, thắt chặt mối liên kết khi ta cảm thấy gần gũi hơn và nới lỏng nó khi ta cảm nhận được sự xa cách. Cái chết biến hệ thống GPS thành một chiếc la bàn thô sơ cố gắng định hướng theo một từ trường bao trùm, luôn thay đổi, đột nhiên mất đi phương hướng đúng đắn. O’Connor viết:
Sau khi người thân yêu qua đời, những thông điệp đến với chúng ta dường như bị xáo trộn trong một thời gian. Có lúc, sự gần gũi với người thân đã khuất lại vô cùng mãnh liệt, như thể họ đang hiện diện trong phòng, ngay tại đây và bây giờ. Nhưng cũng có lúc, sợi dây kết nối dường như đã đứt khỏi bàn cờ — không ngắn hơn hay dài hơn trước, mà đơn giản là bị cướp mất hoàn toàn khỏi chúng ta.

Sự nhầm lẫn này quá cơ bản và quá nguyên thủy, quá nằm ngoài tầm với của lý trí, đến nỗi nó xảy ra với mọi người một cách bừa bãi trên toàn bộ phổ trí thông minh và nhận thức về bản thân — một thực tế được thể hiện rõ ràng và đau lòng nhất trong bức thư tình phi thường mà Richard Feynman viết cho vợ mình 488 ngày sau khi bà qua đời và 6.994 ngày trước khi ông giành giải Nobel Vật lý.
Nhưng O’Connor lưu ý rằng trong khi các bác sĩ phương Tây từ lâu tin rằng những mối liên hệ tiếp diễn giữa sự sống và cái chết là triệu chứng của việc đối phó kém với nỗi đau buồn, dẫn đến mối quan hệ yếu kém hơn với người sống, thì nghiên cứu gần đây dựa trên các nghi lễ và phong tục về nỗi đau buồn từ các nền văn hóa trên khắp thế giới đã chứng minh rằng cuộc đối thoại nội tâm liên tục với người đã khuất thực sự có thể làm phong phú thêm mối quan hệ của chúng ta với người sống và cho phép chúng ta hiện diện bên họ một cách trọn vẹn và cởi mở hơn. Bà viết:
Sự hiểu biết của chúng ta về bản thân thay đổi khi chúng ta tích lũy trí tuệ qua kinh nghiệm. Mối quan hệ của chúng ta với những người thân yêu còn sống có thể trở nên giàu lòng trắc ẩn và biết ơn hơn khi chúng ta già đi. Chúng ta cũng có thể cho phép những tương tác của mình với những người thân yêu đã khuất phát triển và thay đổi, ngay cả khi chỉ là trong tâm trí. Sự chuyển biến trong mối quan hệ này có thể ảnh hưởng đến khả năng sống trọn vẹn trong hiện tại và tạo dựng những khát vọng cho một tương lai ý nghĩa. Nó cũng có thể giúp chúng ta cảm thấy gắn kết hơn với họ, với những phần tốt đẹp nhất của họ… Sự vắng mặt của họ trong thế giới vật chất không làm giảm đi giá trị mối quan hệ của chúng ta với họ.
[…]
Thay vì tưởng tượng ra một thực tại“nếu như” khác, chúng ta phải học cách kết nối với họ trong hiện tại, giữ vững lập trường. Mối quan hệ được chuyển đổi này rất năng động, luôn thay đổi, giống như bất kỳ mối quan hệ yêu thương nào cũng luôn biến đổi qua nhiều tháng và nhiều năm. Mối quan hệ của chúng ta với người thân yêu đã khuất phải phản ánh con người chúng ta hiện tại, với kinh nghiệm, và có lẽ cả sự khôn ngoan, mà chúng ta đã có được qua quá trình đau buồn. Chúng ta phải học cách khôi phục lại một cuộc sống có ý nghĩa.
Thách thức lớn nhất, dĩ nhiên, là thách thức muôn thuở của tâm trí con người — làm thế nào để tích hợp những nhu cầu hoặc ý tưởng dường như mâu thuẫn sao cho chúng cùng tồn tại hài hòa, thậm chí khuếch đại lẫn nhau, thay vì triệt tiêu nhau. Nếu không có sự tích hợp như vậy, bất kỳ mối quan hệ mới nào cũng có thể cảm thấy như một mối đe dọa đối với mối liên kết nội tâm bền chặt với người đã khuất, giải phóng một dòng chảy đau buồn trước ý niệm về sự xóa bỏ cảm xúc: đau buồn vì chính nỗi đau buồn, vì bàn tay dang ra níu giữ người đã khuất và chính bản thân mình cùng một lúc, níu giữ bản đồ như xưa. Đây là một nỗi sợ hãi dễ hiểu đến mức gần như phổ quát. Nó cũng là — và đây có lẽ là phần đáng tin cậy nhất trong nghiên cứu của O’Connor — một nỗi sợ hãi sai lầm về mặt sinh lý thần kinh. Trong não bộ, mỗi người chúng ta yêu thương đều để lại một dấu ấn hữu hình, có cấu trúc, được mã hóa trong các khớp thần kinh mà không bao giờ có thể bị xóa bỏ hoặc thay thế bằng một tình yêu mới và khác biệt. Bởi vì mối liên kết đó — giống như mọi mối liên kết, giống như mọi ý tưởng, giống như chính vũ trụ — “chỉ được tạo ra trong tâm trí”, nên nó cũng luôn tồn tại ở đó, không thể bị lay chuyển bởi những tâm trí khác và những sự kiện khác.

O’Connor viết:
Việc có thêm một mối quan hệ mới đơn giản là không thể lấp đầy khoảng trống hiện có. Điều quan trọng là, mục đích của những vai trò và mối quan hệ mới không phải là để lấp đầy khoảng trống đó. Kỳ vọng vào điều đó chỉ dẫn đến sự thất vọng.
Điều cốt yếu là nếu chúng ta đang sống trong hiện tại, chúng ta cần có người yêu thương và quan tâm đến mình, và chúng ta cũng cần có người để yêu thương và quan tâm. Tuy nhiên, cách duy nhất để có một mối quan hệ trọn vẹn trong tương lai là bắt đầu một mối quan hệ ngay trong hiện tại. Nếu chúng ta có thể hình dung một tương lai mà mình được yêu thương, thì chúng ta phải bắt đầu một mối quan hệ mà cuối cùng sẽ trở nên quan trọng với chúng ta theo một cách khác biệt so với mối quan hệ trước đây, nhưng vẫn mang lại sự thỏa mãn và bền vững.
Hiểu theo cách này, mối quan hệ tiếp diễn với những người đã khuất là sự xa xỉ đối với những tình yêu khác, bởi vì nó đã tạo nên con người chúng ta – người yêu thương, người được yêu thương, người kiến tạo nên thế giới hiện tại và tương lai. O’Connor đưa ra sự khẳng định về mặt thần kinh cho khát vọng thi vị này:
Sau khi người thân yêu qua đời, rõ ràng họ không còn hiện diện cùng chúng ta trong thế giới vật chất, điều mà mỗi ngày đều chứng minh. Mặt khác, họ không thực sự biến mất, bởi vì họ vẫn hiện diện trong não bộ và tâm trí chúng ta. Cấu trúc vật lý của não bộ – cấu trúc của các tế bào thần kinh – đã được họ thay đổi. Theo nghĩa này, có thể nói rằng một phần của họ vẫn tồn tại về mặt vật lý. Phần đó chính là các kết nối thần kinh được bảo vệ bên trong hộp sọ của chúng ta, và những kết nối thần kinh này vẫn tồn tại dưới dạng vật chất ngay cả sau khi người thân yêu qua đời. Vì vậy, họ không hoàn toàn “ở ngoài kia”, và cũng không hoàn toàn “ở trong này”. Bạn không phải là một, cũng không phải là hai. Đó là bởi vì tình yêu giữa hai người, một thuộc tính không thể nhầm lẫn nhưng thường khó diễn tả, chỉ xảy ragiữahai người. Một khi đã biết yêu, chúng ta có thể đưa nó vào nhận thức của mình, cảm nhận nó trỗi dậy và lan tỏa từ bên trong. Trải nghiệm này vượt xa tình yêu dành cho thể xác của người mà chúng ta từng biết trên cõi trần gian này. Giờ đây, yêu thương là một thuộc tính của chúng ta, bất kể chúng ta chia sẻ nó với ai, bất kể điều gì được đáp lại. Đây là một trải nghiệm siêu việt, một cảm giác yêu thương mà không cần đáp lại bất cứ điều gì. Trong những khoảnh khắc tuyệt vời nhất bên nhau, chúng ta đã học cách yêu thương và được yêu thương. Nhờ trải nghiệm gắn bó đó, người thân yêu và tình yêu ấy giờ đây là một phần của chúng ta, để ta có thể gọi lại và hành động theo cách ta thấy phù hợp trong hiện tại và tương lai.
Hãy bổ sung cho cuốn sách “Bộ não đau buồn” bằng mô hình hình học của một nhà toán học về cách sống chung với nỗi đau và bộ phim hoạt hình đầy cảm xúc “Khúc ca không nhạc” của Edna St. Vincent Millay — bài thuyết giảng hay nhất về nghịch lý cảm xúc của sự mất mát mà tôi biết — rồi hãy xem lại những lời khôn ngoan đúc kết từ cuộc sống của Nick Cave về nỗi đau như một cánh cửa dẫn đến sự sống động hơn .
quyên góp = yêu thương
Suốt mười bảy năm qua, tôi đã dành hàng trăm giờ và hàng ngàn đô la mỗi tháng để biên soạn *The Marginalian* (trong mười lăm năm đầu, ấn phẩm này từng mang tên *Brain Pickings*). Nhờ sự ủng hộ từ độc giả, *The Marginalian* vẫn duy trì được sự sống, hoàn toàn miễn phí và không hề có quảng cáo. Tôi không có nhân viên, không có thực tập sinh, cũng chẳng có trợ lý — đây là công việc tâm huyết do một mình tôi thực hiện, cũng chính là cuộc sống và nguồn sinh kế của tôi. Nếu công việc này giúp cuộc sống của bạn trở nên dễ chịu hơn theo bất kỳ cách nào, xin hãy cân nhắc chung tay hỗ trợ bằng một khoản quyên góp. Sự ủng hộ của bạn tạo nên khác biệt vô cùng lớn.
bản tin
*The Marginalian* có một bản tin hàng tuần miễn phí. Bản tin được gửi đi vào Chủ Nhật, tập hợp những nội dung truyền cảm hứng nhất trong tuần. Bạn có thể xem trước nội dung tại đây. Thấy thích chứ? Hãy đăng ký nhé.
Discover more from TIN THƠ
Subscribe to get the latest posts sent to your email.


