Annie Ernaux luôn cảm thấy mình vừa đi trước thời đại, vừa hoàn toàn hòa nhập với nó. Là tác giả của hơn 20 cuốn sách mang đậm tính cá nhân, bao gồm cả những hồi ức xúc động về việc phá thai bất hợp pháp vào đầu những năm 1960, bà đã trở thành người phụ nữ Pháp đầu tiên đoạt giải Nobel Văn học năm 2022, chỉ vài tháng sau khi phán quyết Roe v. Wade bị lật ngược tại Mỹ. Trong nhiều thập kỷ, Ernaux đã khám phá nỗi xấu hổ về giai cấp thông qua việc quan sát kỹ lưỡng cuộc sống của cha mẹ mình, lý giải nỗi ám ảnh lãng mạn mãnh liệt, và ghi lại những cuộc gặp gỡ thoáng qua trong siêu thị và trên tàu hỏa ở vùng ngoại ô Paris. Cuốn sách ” A Man’s Place” năm 1983 của bà đã tạo nên phong cách riêng: khai quật lịch sử cá nhân mà không hề ủy mị hay tô điểm, tìm cách nắm bắt cả thực tại của khoảnh khắc được nhớ lại và khoảnh khắc mà bà đang nhớ lại. Với cuốn ” The Years” năm 2008 – bản dịch tiếng Anh sau đó lọt vào danh sách đề cử giải Man Booker International năm 2019 – bà đã tạo ra một phong cách mới với cuốn hồi ký đa thanh, vừa mang tính cá nhân vừa mang tính tập thể về thế hệ hậu chiến mà bà thuộc về. “A Girl’s Story ” (2016) là một tác phẩm nhìn nhận lại trải nghiệm tình dục đầu tiên đầy đau thương của tác giả ở tuổi 18 trước phong trào Me Too, và khoảng cách không thể vượt qua giữa cô gái ngày xưa và người kể chuyện mà cô đã trở thành. “Writing, the Other Life”, một tuyển tập gồm thư từ, phỏng vấn, nhật ký chưa từng được công bố và các bài luận về những đóng góp văn học và chính trị của bà, hiện đã có bản tiếng Anh.

Ở tuổi 86, tác giả vẫn còn “rất nhiều điều để viết”, bà nói với tôi bằng tiếng Pháp. Những người quen thuộc với Ernaux – một nhà hoạt động và cựu giáo viên – sẽ không ngạc nhiên khi biết bà đã theo dõi sát sao phong trào biểu tình của sinh viên. Chúng tôi đã nói chuyện qua điện thoại vào tháng 10 khi các sinh viên than phiền về việc cắt giảm đầu tư vào giáo dục đã liên kết với các công đoàn và phong trào công nhân nông thôn theo chủ nghĩa dân túy Áo Vàng để tiến hành các cuộc biểu tình ôn hòa chống lại chính sách thắt lưng buộc bụng của chính phủ. Nhưng sau khi các cuộc bạo loạn gây thiệt hại cho các doanh nghiệp và khu dân cư trên khắp nước Pháp, chính phủ đã đáp trả bằng các biện pháp trấn áp và lệnh giới nghiêm. “Họ đang chà đạp lên quyền biểu tình của chúng tôi”, Ernaux nói. Từ nhà riêng ở Cergy, một vùng ngoại ô của Paris, bà đã bày tỏ quan điểm về phản ứng của cảnh sát đối với phong trào, tình trạng của phong trào Me Too sau vụ Gisèle Pelicot, những hy vọng và nỗi sợ hãi của bà sáu tháng trước cuộc bầu cử tổng thống đầy cam go, và lý do tại sao bà tiếp cận mỗi cuốn sách như thể đó là cuốn sách cuối cùng của mình.

Bạn nghĩ nhà nước nợ sinh viên điều gì lúc này?
Trước hết, họ phải được lắng nghe. Chính phủ không hề nhận thức hay hiểu được những gì đang xảy ra trong giới trẻ. Tình trạng này đã kéo dài nhiều năm, nhưng thái độ này càng trở nên rõ rệt hơn dưới thời Tổng thống Macron. Bất cứ khi nào nông dân có động thái nhỏ nhất, họ đều được đón tiếp ngay lập tức tại Điện Élysée. Về mặt kinh tế, nông dân có tầm ảnh hưởng đáng kể, trong khi giới trẻ dường như không có vai trò gì trong nền kinh tế, ít nhất là trên bề mặt. Tổng thống Macron phải mất hơn một tháng mới gặp được các sinh viên tham gia phong trào. Điều này thực sự đáng buồn. Có một khẩu hiệu mà có lẽ bạn đã từng nghe: “ Bismillah, đó là bóng tối ”. Câu nói đó thực sự tóm gọn tình hình hiện tại. Tất cả niềm vui và sự trưởng thành mà các học sinh trung học thể hiện đã bị cuốn trôi. Nó để lại ấn tượng về một đất nước già cỗi chỉ quan tâm đến người giàu mà không hề quan tâm đến sức sống của đất nước. Có thể tôi nghe có vẻ rất tức giận, nhưng trên hết tôi đang lo lắng và buồn bã.

Các công đoàn và phong trào Áo Vàng hiện đã cùng sinh viên xuống đường. Việc chứng kiến ​​giai cấp công nhân và giới trẻ sát cánh bên nhau có ý nghĩa như thế nào đối với bạn? 
Tôi nghĩ đó là tất cả những gì chúng ta có thể hy vọng và là điều đã không xảy ra trong các cuộc biểu tình của sinh viên năm 1968, khi một bên là công nhân và bên kia là sinh viên. Phần lớn sinh viên thời đó xuất thân từ tầng lớp tư sản, trong khi ngày nay, chúng ta đang đối mặt với một thế hệ rất khác, một thế hệ có nguồn gốc đa dạng. Vì vậy, chúng ta có thể hy vọng vào sự hội tụ thực sự giữa lợi ích của những người lao động và những người trẻ tuổi đang đi học, những người đang phải đối mặt với rất nhiều bất trắc về tương lai của mình.

Phản ứng của cảnh sát đối với các cuộc biểu tình đôi khi khá bạo lực.
Điều chính mà tôi nhận thấy là, sâu thẳm trong lòng, tôi không hề ngạc nhiên trước phản ứng của họ. Tôi tự hỏi làm sao mình có thể nghĩ như vậy, khi mà năm 1986, sau khi Malik Oussekine bị cảnh sát đánh đến chết, bạo lực của cảnh sát đã bị lên án kịch liệt. Thế nhưng, giờ đây nó đã trở thành chuyện thường ngày. Lực lượng cảnh sát đã bị đảng Tập hợp Quốc gia cực hữu thâm nhập nặng nề. Đây là những cá nhân có quan điểm phân biệt chủng tộc và hầu như không quan tâm đến nỗi đau khổ của con người nói chung. Nhưng điều đặc biệt gây sốc là bạo lực nhắm vào những người rất trẻ. Không thể loại trừ khả năng sẽ có những kẻ bạo loạn [ casseurs ], một thuật ngữ thực sự đáng chú ý bởi vì họ là con người. Họ là ai? Đó là câu hỏi mà không ai đặt ra. Họ được coi như một nhóm người bí ẩn, bạo lực, chuyên ăn cắp và đập phá đồ đạc. Tuy nhiên, sau các cuộc bạo loạn ngày 17 tháng 10, chúng ta thấy rằng trong số họ, đương nhiên, có cả những người thất nghiệp cũng như những cá nhân sống bên lề xã hội. Nhưng tất cả họ đều thuộc cùng một đất nước. Người ta nên hỏi về điều đó, nhưng không. Đó chỉ là đàn áp, đàn áp, đàn áp. Đó là một con dốc trơn trượt. Không thể nói về một nhà nước dân chủ nữa. Không có dân chủ. Tôi tin rằng phần còn lại của thế giới, châu Âu, và thậm chí cả Hoa Kỳ, đều phẫn nộ và sốc. Đó là một mức độ tàn bạo — và tôi dám nói — đó là một phương pháp phát xít.

Ông từ lâu đã là một nhà văn hoạt động chính trị tích cực. Ông xem hoạt động chính trị của mình là một sự lựa chọn hay một trách nhiệm? Điều đó đã thay đổi như thế nào kể từ khi nhận giải Nobel?
Sự tham gia chính trị của tôi là sự tiếp nối của việc viết lách. Khi viết, tôi cảm thấy một trách nhiệm, một trách nhiệm đòi hỏi tôi không được tự lừa dối mình. Đó là về sự thật: sự thật về hình thức, sự thật của văn bản. Kể từ khi nhận giải Nobel, điều đó đã thay đổi theo nghĩa là tôi được chú ý nhiều hơn và thường xuyên được mời tham gia. Tôi ký tên vào các bài bình luận mà tôi đồng tình, ví dụ như về Palestine. Cam kết của tôi đối với Gaza đã có từ lâu; chính vào năm 1967, trong Chiến tranh Sáu ngày, tôi mới nhận ra Israel là một quốc gia thực dân. Trước đó, tôi giữ quan điểm thông thường về Israel như một vùng lãnh thổ được trao trả như một sự đền bù. Tôi cũng đã tham gia vào đảng Pháp Bất khuất (La France Insoumise), đảng do ứng cử viên tổng thống Jean-Luc Mélenchon thành lập hơn một thập kỷ nay. Tôi đã đưa ra một lựa chọn có chủ đích về lý do và vì ai mà tôi muốn thay đổi ở Pháp ngày nay.

Vào tháng Sáu, tại Saint-Denis, bà đã có bài phát biểu ủng hộ chiến dịch tranh cử của Mélenchon trong khi đội khăn keffiyeh của người Palestine. Khoảnh khắc đó có ý nghĩa như thế nào đối với bà, và những hy vọng cũng như nỗi lo lắng của bà về cuộc bầu cử tổng thống năm tới là gì?
Đó là một khoảnh khắc độc nhất vô nhị đối với tôi. Có 30.000 người ở đó, nhiều người trong số họ còn trẻ. Đám đông rất đa dạng, giống như phần lớn nước Pháp. Tôi chưa bao giờ phát biểu tại một cuộc mít tinh nào trước đây, và tôi nhớ mình đã nghĩ, “Tôi thuộc về nơi này.” Rất hiếm khi cảm thấy mình thực sự ở đúng nơi mình thuộc về. Nỗi sợ hãi lớn nhất là viễn cảnh một chính phủ cực hữu, phân biệt chủng tộc, phát xít công khai lên nắm quyền. Điều quan trọng bây giờ là không được bỏ cuộc.

Chúng ta hãy chuyển sang cuốn sách mới của anh. Những đoạn trích nhật ký trong cuốn “Viết, Cuộc Sống Khác ” chứa đựng lời hứa mà anh đã tự hứa với bản thân năm 20 tuổi: “Tôi sẽ viết để trả thù cho dân tộc mình.” Anh có tin rằng mình đã giữ lời hứa đó không?
Có lẽ. Tôi nghĩ điều tôi muốn nói khi 20 tuổi là một người như tôi, một người sinh ra trong hoàn cảnh như tôi — tầng lớp lao động, nghèo khó, thiếu văn hóa chính quy, v.v. — có thể và nên lên tiếng. Nhưng tôi thực sự không biết mình sẽ làm điều đó như thế nào. Tôi có cảm giác rằng mình không chỉ viết cho riêng mình. Tất nhiên, viết lách là điều liên quan đến cá nhân tôi, điều tôi nhớ khi không thể làm được. Nhưng mục tiêu không bao giờ là để thể hiện một cá nhân độc nhất vô nhị. Nó là về những gì chung và tập thể bên trong mỗi cá nhân.

Chúng tôi cũng được chứng kiến ​​câu chuyện về những cuốn sách của bà trong quá trình hình thành và khám phá những khó khăn mà điều đó có thể gặp phải, đặc biệt là trong trường hợp cuốn “Những năm tháng” , mà bà đã dành hơn hai thập kỷ để viết. Điều gì đã giúp bà kiên trì đến vậy?
Tiếp tục là một nghĩa vụ nội tâm. Vấn đề lớn nhất với ” Những năm tháng ” là tìm ra hình thức phù hợp, tìm ra cách truyền tải lịch sử và câu chuyện của chính tôi cùng một lúc. Lời tựa bắt đầu bằng “những hình ảnh sẽ biến mất” được viết vào năm 1985 khi dự án còn rất mơ hồ. Và sau đó, trong phần tiếp theo, khi tôi chào đời như một cô bé, có rất nhiều giọng nói – giọng nói của gia đình, nhưng cũng là giọng nói trong quán cà phê kiêm cửa hàng tạp hóa của bố mẹ tôi. Đối với tôi, đó chính là quá khứ. Vào khoảnh khắc đó, tôi đang ở trong một tập thể thuần túy.

Liệu có niềm vui nào khi chia sẻ nhật ký của mình với độc giả?
Tôi tin rằng mọi thứ đều phải được chia sẻ bằng một cách nào đó, hoàn toàn mọi thứ. Tất cả đều là những lời chứng – về một nhận thức, về một quá trình tìm tòi. Trong nhiều cuốn sách của tôi – Vị trí của người đàn ông, Câu chuyện của người phụ nữ, hay Niềm đam mê giản dị – tôi chia sẻ suy nghĩ của mình khi đang viết, mô tả những gì đang xảy ra và cách tôi phản ứng.

Bà viết những tiểu thuyết được mô tả là “tự truyện xã hội-tiểu sử”, trong đó các sự kiện có thật không bị hư cấu hóa. Tuy nhiên, bà thường được gọi là “nữ hoàng của thể loại tự truyện hư cấu”, mặc dù bà từng nói rằng thuật ngữ đó không phù hợp với mình.
Ở Pháp, chúng ta hầu như không còn nói về tự truyện hư cấu nữa. Bây giờ, chúng ta chỉ nói về sách, và thế thôi. Có tiểu thuyết và có những tác phẩm không phải là tiểu thuyết, bao gồm cả tác phẩm của tôi và của Édouard Louis . Vì vậy, quả thực có sự phân biệt đó, nghĩa là có thể có sự khám phá về hình thức, điều này đúng với trường hợp của Louis và tôi.

Tôi hết sức tâm huyết với hiện thực, không chỉ là những sự kiện có thật, mà còn là hiện thực của cuộc điều tra mà tôi đang theo đuổi. Ví dụ, trong ” Câu chuyện của một cô gái”, có hiện thực về vụ cưỡng hiếp đã xảy ra khi tôi 18 tuổi. Theo một nghĩa nào đó, tôi đang cố gắng đi đến tận cùng ý nghĩa của điều đó, bản chất thực sự của nó là gì. Vì vậy, tôi tạo ra sự phân biệt giữa “cô ấy”, cô gái 18 tuổi, và tôi, người kể chuyện, người 73 hoặc 74 tuổi vào thời điểm viết tác phẩm này. Đó là một phần của sự thật.

Cuốn sách khá mơ hồ về trải nghiệm mà giờ đây bạn gọi là cưỡng hiếp. Việc sử dụng thuật ngữ đó có phải là nhận thức gần đây của bạn?
Điều đó phức tạp chính vì khi viết, tôi muốn hồi tưởng lại trải nghiệm đó. Đối với cô gái 18 tuổi tôi năm 1958, những gì đã xảy ra hoàn toàn không phải là cưỡng hiếp. Hồi đó, cưỡng hiếp là việc ai đó bất ngờ tấn công bạn từ phía sau và cuối cùng bạn phải đầu hàng vì hắn ta mạnh hơn. Tuy nhiên, trong khuôn khổ suy nghĩ của tôi lúc đó, rõ ràng đây không phải là như vậy. Đó là một chàng trai quyến rũ tôi, và tôi đã chiều theo. Những gì xảy ra hoàn toàn không lường trước được, và sâu thẳm trong lòng, tôi cho rằng đó là lỗi của mình vì đã không hiểu anh ta muốn gì. Thật đau lòng khi phải nói ra, nhưng đó là cách tôi nhìn nhận hành vi của chính mình. Rồi đến một điều xảy ra thường xuyên hơn mọi người nhận ra: sự gắn bó, ham muốn mà người ta cảm thấy đối với chính người đã cưỡng bức mình. Tôi đã đọc một số câu chuyện về điều này trong phong trào Me Too. Vấn đề là nó không hề đơn giản. Nó đơn giản đối với kẻ thống trị — đơn giản hơn nhiều đối với hắn ta so với nạn nhân.

Bạn cảm thấy thế nào về phong trào Me Too sau vụ án Gisèle Pelicot?
Tôi tin rằng điều này đã tạo ra một sự thay đổi quan trọng trong nhận thức của công chúng Pháp, một sự thay đổi vượt xa phạm vi phong trào Me Too. Thật đáng kinh ngạc khi phiên tòa được tổ chức công khai và chính Pelicot cũng muốn như vậy. Phiên tòa được theo dõi rộng rãi và có tác động sâu sắc. Tất cả những người bị buộc tội đều là đàn ông; họ không phải là quái vật. Trong suy nghĩ của chính họ, có lẽ họ không phạm phải điều mà họ gọi là hiếp dâm. Tất cả những gì đang được tiết lộ, tất cả những gì đang được đưa ra ánh sáng, đều có ý nghĩa. Điều cực kỳ quan trọng là những vấn đề này được công khai theo nghĩa tốt nhất của từ này để khi một người phụ nữ bị một người đàn ông tấn công, cô ấy biết, sâu thẳm trong lòng, rằng cô ấy không đơn độc và cô ấy có khả năng lên tiếng. Tôi tin rằng điều này đã thực sự bén rễ trong giới trẻ.

Tôi viết cuốn “Câu chuyện của một cô gái” trước phong trào Me Too. Một trong nhiều lý do khiến tôi trì hoãn việc viết cuốn sách này lâu như vậy là nỗi sợ làm sao để kể câu chuyện mà không bị độc giả kỳ thị, cụ thể là quan niệm rằng “cô ấy tự chuốc lấy”. Có cả một câu chuyện xoay quanh việc người phụ nữ luôn là người không biết tự bảo vệ mình. Cô ấy là người hoàn toàn có tội. Và điều đó thực sự đã thay đổi.

Nhận giải Nobel Văn học năm 2022.

Ảnh: Jonoathan Nackstrand/AFP/Getty Images

Một điều nữa tôi nhận thấy khi đọc những cuốn sổ tay của bạn là trí nhớ dường như vô cùng phong phú của bạn, mà bạn gọi là “ký ức của những người bị kỳ thị”. Bạn có nỗi sợ hãi nào liên quan đến sự lãng quên, dù là cá nhân hay xã hội không?
Khi bạn có những ký ức về sự sỉ nhục, những ký ức về sự xấu hổ, tất cả những điều đó đều rất mạnh mẽ. Nó bám chặt vào ký ức của bạn. Một ví dụ mà tôi nhớ đến: Tôi đang ở cùng một người bán sách. Tôi vừa tham gia một sự kiện tại cửa hàng của bà ấy, và sau đó, chúng tôi đến một quán trà, và bàn vẫn chưa được dọn. Cô phục vụ đến rất niềm nở, nhưng người bán sách lại ra hiệu và nói với cô ấy bằng giọng cộc lốc: “Làm ơn dọn bàn đi.” Tôi thấy mình đồng cảm với cô phục vụ, chứ không hề đồng cảm với người bán sách.

Còn về chuyện hay quên: Phải nói là trí nhớ của tôi về ngày tháng kém hơn trước đây, và điều đó khiến tôi buồn vì ngày tháng giúp ta sắp xếp nhiều việc xung quanh nó. Nhưng tất nhiên điều tôi sợ nhất là mất trí nhớ hoàn toàn do bệnh Alzheimer. Ai cũng có nỗi sợ đó khi về già.

Lời đề từ của Jean Genet trong cuốn sách “A Man’s Place” – cuốn sách của bạn về cuộc đời và cái chết của cha bạn – nói rằng “viết lách là lối thoát cuối cùng cho những kẻ đã phản bội”. Bạn có xem vị thế “kẻ đào tẩu giai cấp” của mình là một sự phản bội không?
Khái niệm phản bội này là điều tôi lần đầu tiên trải nghiệm trong công việc giảng dạy của mình. Tôi dạy những lớp học được gọi là khó khăn, với học sinh đến từ tầng lớp lao động và có cảm giác muốn truyền đạt kiến ​​thức nhưng lại thấy mình ở “phía bên kia”. Tôi cảm nhận sâu sắc rằng mình đã thay đổi thế giới. Bề ngoài, tôi có vẻ là một người thành đạt, nhưng thực tế, tuổi thơ và tuổi thiếu niên của tôi cũng giống như họ. Tôi vẫn cảm thấy rất khó chịu trong cái gọi là xã hội, thế giới hào nhoáng mà tôi cố gắng tránh càng nhiều càng tốt. Tôi là một phần của giới văn học nhưng không phải là giới văn học thượng lưu.

Ông từng nói rằng có lẽ ông đã không viết được những cuốn tiểu thuyết đó nếu không dạy văn học Pháp cho giới trẻ. Việc giảng dạy có ý nghĩa như thế nào đối với việc viết văn của ông?
Việc giảng dạy đã buộc tôi phải đối mặt với chính con người mình trước đây, những cử chỉ, cách nói chuyện của tôi, vân vân. Tôi có một học sinh 11 tuổi trong lớp, đến từ một gia đình lao động, em ấy rất giỏi văn học Pháp nhưng lại nói năng kém. Tôi ngay lập tức thấy hình ảnh của mình trong em ấy. Khi chuyển sang giảng dạy ở bậc đại học, tôi dạy học từ xa thông qua Trung tâm Giáo dục Từ xa Quốc gia. Tôi đã chọn tự truyện Pháp làm môn học của mình, và càng dạy môn này, tôi càng tin tưởng hơn vào tầm quan trọng của nó.

Ông đã sống ở Cergy, một thị trấn ngoại ô Paris, từ năm 1975, khi nó vẫn còn rất mới mẻ trong quy hoạch đô thị. Ông nói rằng ông bị thu hút bởi nơi này chính vì nó thiếu những biểu tượng quyền lực thường thấy ở các thị trấn lâu đời hơn. Việc sống và ở lại Cergy đến mức nào là cách để ông khẳng định vị thế của mình như một người ngoài cuộc?
Khi bạn đến thăm các thành phố cổ, đặc biệt là Paris, rõ ràng là ở đó có cả một lịch sử, và đó không phải là lịch sử của người nghèo. Những ngôi nhà của người nghèo hầu như đã biến mất, dù ở Paris hay ở các tỉnh, trong khi nhà của tầng lớp tư sản vẫn còn đó. Tất nhiên, ở Cergy có tòa thị chính và sở cảnh sát, và chúng vẫn là những nơi thể hiện quyền lực. Sở cảnh sát, nơi tôi đã đồng hành cùng những người di cư tìm kiếm tư cách pháp lý, hiện lên như một nơi có quyền lực đáng gờm. Quyền lực liên tục được xây dựng; đó là vấn đề.

Việc sống ở đây dĩ nhiên mang ý nghĩa chính trị, nhưng đồng thời, tôi sống trong một ngôi nhà có vườn ở khu vực cổ nhất của làng, chứ không phải giữa các khu nhà ở xã hội. Nhưng đúng vậy, nó cũng có chút gì đó mang tính tuyên ngôn. Tôi cũng gắn bó với ngôi nhà này vì đây là nơi các con tôi lớn lên, nơi mẹ tôi đã dành nhiều thời gian, nơi tôi trải qua những mối tình lãng mạn. Đó là một nơi thấm đẫm lịch sử đối với tôi. Tôi đến đây khi 35 tuổi, và giờ tôi đã 86 tuổi. Tôi đã dành nhiều thời gian hơn ở “thị trấn mới” này, nơi mà giờ đây chẳng còn mới nữa, so với thời gian ở Normandy, nơi tôi rời đi năm 24 tuổi.

Anh/chị cũng quan tâm đến những không gian ngoại ô mà không phải lúc nào cũng nhận được cái mà tôi gọi là “sự đối xử văn chương”, chẳng hạn như tuyến tàu điện ngầm RER (tàu khu vực) hay các siêu thị. Tại sao chúng lại thu hút anh/chị?
Bởi vì đó là nơi có nhiều người sinh sống. Tôi tiếp cận chúng từ góc độ xã hội học và lịch sử. Mặc dù con người chắc chắn tạo nên lịch sử, nhưng họ lại không nhận thức được lịch sử mà họ đang tạo ra. Tôi bị cuốn hút bởi loại lịch sử mà chúng ta tạo ra khi đi siêu thị hoặc đi tàu RER. Đó là điều khiến tôi quan tâm — những điều chỉ có thể được nắm bắt một cách trọn vẹn thông qua sự tiếp xúc với đám đông.

Gần đây, bà có nói trên một chương trình phát thanh của Pháp rằng bà không đón nhận giải Nobel một cách dễ dàng .
Đúng vậy, tôi không hề dễ dàng. Thứ nhất, đó không phải là giấc mơ của tôi. Mỗi khi ai đó đoạt giải Nobel, tôi đều nghĩ, “Tội nghiệp họ. Họ phải đến Stockholm, phát biểu, đủ thứ.” Tôi hoàn toàn bất ngờ cho đến tận giây phút cuối cùng, bất chấp những lời đồn đoán. Chiến thắng giống như được ở một hành tinh khác. Đó là một sự thay đổi lớn trong cuộc đời tôi — bắt đầu từ chuyến đi Stockholm và toàn bộ buổi lễ. Ban đầu, đó không phải là một thể chế được xây dựng dành cho phụ nữ. Bạn phải mặc những chiếc váy dài. Đó là một nghi lễ quyền lực mà sự phô trương của nó đã hoàn toàn lỗi thời. Ý định của Alfred Nobel rất cao cả. Nhưng tất cả những gì diễn ra sau đó — hàng núi thư từ, những yêu cầu không ngừng nghỉ — đều là một gánh nặng.

Làm thế nào bà dung hòa được thành công của mình trong giới văn học chính thống với xuất thân của mình?
Có thể nói rằng ở Pháp, giải Nobel của tôi đã gây ra nhiều tranh cãi. Vì giải Nobel ở Pháp từ trước đến nay luôn được trao cho nam giới, nên việc tôi là phụ nữ đã khiến tôi bị xem là không hợp lệ. Pháp là một quốc gia mà văn học không thích ứng với thế kỷ hiện tại như ở Mỹ, do các thể chế như Viện Hàn lâm Pháp, nơi chỉ chấp nhận nam giới cho đến năm 1980. Trước khi xuất bản cuốn ” Những năm tháng”, tôi thường xuyên bị các nhà phê bình chỉ trích vì cho rằng những gì tôi viết không phải là “văn học”, một khái niệm được định nghĩa bởi các hình thức loại trừ và thuộc về. Sau đó, tôi bị tấn công trên một chương trình phát thanh lớn do Alain Finkielkraut, người nổi tiếng vì lập trường phản đối mạnh mẽ Hồi giáo, và nhà báo Pierre Assouline dẫn chương trình. Họ mổ xẻ giải Nobel của tôi và thậm chí còn cáo buộc tôi bài Do Thái dựa trên việc tôi ủng hộ tẩy chay hàng hóa Israel khi Netanyahu còn đương chức. Điều khiến tôi đau lòng nhất là câu hỏi “Sự bài Do Thái của bà ta đến từ đâu?” Rồi họ lại gợi ý, “Người ta nên nhìn vào quán cà phê của cha mẹ cô ấy.” Đó là một nhận xét vô căn cứ, thiếu suy xét, ngụ ý rằng một quán cà phê của tầng lớp lao động vốn dĩ mang tính bài Do Thái. Trong ba năm qua, đây đã trở thành cách dễ nhất để kỳ thị bất cứ ai.

Khi bị chỉ trích, tôi nghĩ rằng, ít nhất, đây cũng là điều tôi nhận được thay mặt cho những người mà tôi đại diện. Điều khiến tôi thực sự xúc động và tuyệt vời là khi nghe rất nhiều người đàn ông và phụ nữ nói rằng, “Cảm giác như chúng ta đã đoạt giải Nobel vậy.” Đôi khi, khi cảm thấy buồn, tôi nhớ lại điều đó và tự nhủ, có lẽ việc nhận giải Nobel là một hình thức hy sinh. [ Cười. ]

Trước đây ông từng nói rằng hầu hết các cuốn sách của ông đều được viết như thể đó là cuốn sách cuối cùng. Vậy còn điều gì để ông viết nữa?
Tôi hoàn toàn nhận thức được rằng cuốn sách mà tôi đã viết trong một thời gian dài là cuốn cuối cùng. Tôi nghĩ đó là tâm thế cần thiết để dồn hết tâm huyết, toàn bộ năng lượng của mình vào nó.

Bạn có thể chia sẻ thêm điều gì nữa không?
Đây là một chủ đề khá nhạy cảm về mặt chính trị trong bối cảnh hiện tại. Tôi không thể nói thêm gì nữa. Khi bạn viết, nó không chỉ dành cho thời đại hiện tại. Bạn không nên để bản thân bị kìm hãm bởi suy nghĩ rằng đây không phải là chủ đề phù hợp cho thời điểm hiện tại.

Một câu hỏi nhỏ cuối cùng — thực ra là một câu hỏi lớn. Điều gì khiến bạn tự hào nhất?
Đó là việc đã viết những cuốn sách có thể đã thay đổi thế giới một chút. Thế giới của phụ nữ, thế giới của những người bị áp bức.

Cuộc hội thoại này đã được tóm tắt, biên tập và dịch lại. 

Muốn đọc thêm những câu chuyện tương tự? Hãy đăng ký ngay để ủng hộ hoạt động báo chí của chúng tôi và nhận quyền truy cập không giới hạn vào các bài viết của chúng tôi. Nếu bạn thích đọc bản in, bạn cũng có thể tìm thấy bài viết này trong số ra ngày 2 tháng 11 năm 2026 của… New YorkTạp chí

Roe v. Wade was overturned here in the U.S. Over the decades, Ernaux has examined class shame through close observation of her parents’ lives, accounted for all-consuming romantic obsession, and transcribed fleeting encounters in supermarkets and trains in the Paris suburbs. Her 1983 book A Man’s Place invented what became her form: an excavation of personal history without sentimentality or ornament, seeking to capture both the reality of the moment remembered and the moment in which she is remembering. With 2008’s The Years — whose English translation was later shortlisted for the 2019 Man Booker International prize — she carved out another new style with a polyphonic memoir at once personal and collective about the postwar generation to which she belongs. A Girl’s Story (2016) was a pre–Me Too reckoning with her traumatic first sexual experience at 18 and the unbridgeable distance between the girl she was and the narrator she became. Writing, the Other Life, a volume of her letters, interviews, previously unpublished diaries, and essays about her literary and political contributions, is now available in English.

At 86, the author still has “a lot to write,” she told me in French. Those familiar with Ernaux — an activist and former teacher — will not be surprised that she has been closely monitoring the student-protest movement. We spoke over the phone in October as students lamenting disinvestment in education joined forces with unions and the rural populist workers movement the Yellow Vests for largely peaceful demonstrations against government austerity. But after riots left businesses and neighborhoods damaged throughout France, the government responded with crackdowns and curfews. “They’re trampling on our right to protest,” Ernaux said. From her home in Cergy, a suburb of Paris, she weighed in on the police response to the movement, the state of Me Too following the Gisèle Pelicot case, her hopes and fears six months out from a high-stakes presidential election, and why she approaches every book as if it were her last.

What do you think the state owes students right now?
First of all, they must be listened to. The government has shown no awareness or grasp of what has been happening among the youth. It’s been that way for years, but the attitude has become even more pronounced under President Macron. Whenever farmers make the slightest move, they’re immediately received at the Élysée Palace. Economically speaking, farmers carry significant weight, whereas young people seem to count for nothing in the economy, at least on the surface. It took President Macron over a month to finally meet with students involved in the movement. It’s utterly distressing. There’s a slogan that you’ve maybe heard: “Bismillah, it’s darkness.” That really sums up the current situation. All the joy and the maturity shown by these high-school students has been swept away. It leaves the impression of an aging country that cares only about the wealthy and not at all about its vital forces. I may sound very angry, but I’m mostly worried and sad.

Unions and the Yellow Vests have now joined students in the streets. What does it mean to you to see the working class and the youth side by side? 
I think it’s everything you can hope for and something that failed to happen during the student protests of 1968, when you had workers on one side and students on the other. The vast majority of students at that time came from bourgeois backgrounds, while today, we are dealing with a very different generation, one with diverse origins. So we can hope for a genuine convergence between the interests of those who work and the young people in school who are facing a great deal of uncertainty about their future.

The police response to the protests has been quite violent at times.
The main thing I noticed was that, deep down, I wasn’t surprised by their response. I asked myself how I could possibly think that, given that in 1986, after Malik Oussekine was beaten to death by officers, police violence was totally condemned. Yet it has become an everyday occurrence. The police force has been heavily infiltrated by the far-right National Rally party. These are individuals who harbor racist views and show little to no regard for human suffering in general. But what is especially shocking is that the violence is directed at very young people. You can’t rule out that there will be rioters [casseurs], a truly remarkable term because these are people. Who are they? That is the question no one asks. They are treated as some sort of mysterious, violent group who steal and smash things. Yet in the aftermath of the October 17 riots, we saw that among them were, naturally, the unemployed as well as individuals living a bit on the margins. But they all belong to the same country. One should ask about that, but no. It is just repression, repression, repression. It’s a slippery slope. You can no longer speak of a democratic state. There is no democracy. I believe the rest of the world, Europe, and even the U.S., is scandalized and shocked. It’s such a level of brutality — and I’ll go so far as to say — a fascist method.

You have long been a politically active writer. Do you view your activism as a choice or a responsibility? Has that changed since the Nobel?
My political engagement is a continuation of the writing. When I write, I feel a sense of responsibility, one that entails not cheating myself. It is about truth: the truth of form, the truth of the writing. Since the Nobel, it has changed in the sense that I am much more in the spotlight and solicited often. I sign op-eds that I agree with, regarding Palestine, for instance. My commitment to Gaza goes back a long way; it was in 1967 during the Six Day War that I realized Israel was a colonizing state. Before that, I held the standard view of Israel as a territory granted as restitution. I have also been involved with France Unbowed [La France Insoumise], the party founded by presidential candidate Jean-Luc Mélenchon for over a decade now. I made a deliberate choice about why and for whom I want change in France today.

In June, in Saint-Denis, you gave a speech in support of Mélenchon’s campaign while wearing a Palestinian keffiyeh. What did that moment mean to you, and what are your hopes and fears regarding next year’s presidential election?
It was a unique moment for me. There were 30,000 people there, many of them young. The crowd was very diverse, just like a large part of France. I had never spoken at a rally before, and I remember thinking, “I belong here.” It’s very rare to feel like you’re exactly where you belong. The great fear is the prospect of an openly racist, fascist, far-right government coming to power. The important thing now is not to give up.

Let’s turn to your new book. The diary excerpts in Writing, the Other Life contain the promise you made to yourself at the age of 20: “I will write to avenge my people.” Do you believe you have kept that promise?
Maybe. I think what I meant by that when I was 20 was that someone like me, someone born into my background — working-class, poor, lacking in formal culture, and so on — could and should bear witness. But I didn’t actually know how I would go about that. I do have the feeling that I haven’t written solely for myself. Of course, writing is something that concerns me personally, something I miss when I’m unable to do it. But the goal is never to showcase a unique, singular individual. It’s about what is general and collective within the individual.

We also see the story of your books while they’re taking shape and discover the difficulties that might entail, notably in the case of The Years, which you worked on for more than two decades. What allowed you to persevere?
Continuing was an inner obligation. The biggest problem with The Years was finding the right form, figuring out how to transmit history and my own story at the same time. The prologue beginning with “the images will disappear” was written in 1985 when the project was very vague. And then, in the next section, when I come into the world as a little girl, there are all these voices — family voices, but also, the ones in my parents’ café-grocery store. For me, that’s what the past is ultimately. At that moment, I’m in pure collectivity.

Is there pleasure in sharing your diaries with an audience?
I believe that everything must be given in some way, absolutely everything. These are all testimonies — of a consciousness, of a process of inquiry. In many of my books — A Man’s Place, A Woman’s Story, or Simple Passion — I share my thoughts as I am writing, describing what is happening and how I am reacting.

You write novels described as “auto-socio-biographical” in which the facts are not fictionalized. Yet you are often called the “queen of autofiction,” even though you have said that the term doesn’t suit you.
We barely talk about autofiction in France anymore. Now, we talk about books, and that’s all there is to it. There are novels and then there are works that aren’t novels, which includes my own writing and Édouard Louis’s. So there is indeed that distinction, meaning there can be a formal exploration, which is the case for Louis and myself.

I am deeply committed to reality, not just the facts, but the reality of the inquiry I’m pursuing. In A Girl’s Story, for instance, there is the reality of a rape that occurred when I was 18. In a sense, I am trying to get to the heart of what that means, what it actually is. So I adopt a distinction between she, the 18-year-old girl, and I, the narrator, who is 73 or 74 at the time of writing. That is part of the truth.

The book is more ambiguous about the experience you now call rape. Is the use of that term a recent realization for you?
It is complicated precisely because when I am writing, I want to revisit the experience. For the 18-year-old girl I was in 1958, what happened wasn’t rape at all. Back then, rape was someone taking you by surprise from behind and you eventually giving up because he is stronger. Yet within the mental framework I had at the time, that clearly isn’t what this was. It’s a boy seducing me, and I go along with it. What happens is totally unforeseen, and deep down, I consider it my fault for not understanding what he wanted. It’s painful to say, but that is how I perceive my own behavior. Then came something that happens more often than people realize: attachment, the desire one feels for the very person who forced himself on you. I’ve read a number of accounts of this during the Me Too movement. The thing is it’s not simple at all. It’s simple for the dominator — much simpler for him than for the prey.

How are you feeling about where the Me Too movement is in the wake of the Gisèle Peliot case?
I believe this has been crucial for a shift in awareness, one that goes far beyond the Me Too movement, among the French public. It’s incredible that the trial was held in public and that Pelicot herself wanted it that way. The trial was widely followed and had a profound impact. All the people accused are men; they are not monsters. In their own minds, they probably weren’t committing what they would have called rape. Everything that is being revealed, everything coming to light, is significant. It is extremely important that these matters get publicity in the best sense of the term so that when a woman is assaulted by a man she knows, deep down, that she is not alone and that she has the capacity to speak out. I believe this has truly taken root among younger people.

I wrote A Girl’s Story before the Me Too movement. Among the many things that kept me from writing it for so long was the fear of how to tell the story without being stigmatized by readers, specifically, the notion that “she asked for it.” There was this whole surrounding narrative that it is always the woman who had failed to preserve herself. She was the perfect guilty party. And that actually has changed.

Receiving the Nobel Prize for Literature in 2022. Photo: Jonoathan Nackstrand/AFP/Getty Images

One thing I also noticed while reading your notebooks was your seemingly immense memory, which you have called “the memory of the stigmatized.” Do you have any fears tied to forgetfulness, whether personal or social?
When you have memories of humiliation, memories of shame, all of that is very powerful. It becomes anchored in your memory. An example that springs to mind: I’m with a bookseller. I’ve just done an event at her store, and afterward, we go to a tearoom, and the table hasn’t been cleared yet. The waitress comes over quite pleasantly, but the bookseller makes a gesture and speaks to her in a curt tone: “Clear the table, please.” I find myself identifying with the waitress, not at all with the bookseller.

As for forgetting: Let’s just say I do have a poorer memory for dates than I used to and it’s something that saddens me because dates have a way of allowing you to organize many things around them. But of course what I’m afraid of is total memory loss from Alzheimer’s. Every man and woman who grows older shares that fear.

The epigraph by Jean Genet to A Man’s Place — your book about the life and death of your father — says that “writing is the ultimate recourse for those who have betrayed.” Do you view your status as a “class defector” as a betrayal?
This notion of betrayal is something I first experienced in my work as a teacher. I taught so-called difficult classes whose students came from working-class backgrounds and had the feeling of wanting to pass on knowledge and finding myself on the “other side.” I felt with great intensity that I had changed worlds. Outwardly, I might have appeared to be someone who was accomplished, but in reality, my own childhood and adolescence had been just like theirs. I remain very uncomfortable in what is known as society, that posh world I avoid as much as possible. I am part of the literary scene but not the high-society literary scene.

You’ve said that you might not have written the novels you did had you not taught French literature to young people. What did teaching mean for your writing?
Teaching forced me to confront who I had once been, my mannerisms, my way of speaking, and so on. I had an 11-year-old in my class who came from a working-class family who was outstanding in French literature but spoke poorly. I immediately saw myself in her. When I moved into higher education, I taught via correspondence through the National Centre for Distance Education. I had chosen French autobiography as my subject, and the more I taught it, the more convinced I became of its importance.

You have lived in Cergy, a town in the Parisian suburbs, since ’75, when it was still very new in its planned form. You said you were drawn to it precisely because it lacked the symbols of power found in older towns. To what extent does living and remaining in Cergy constitute a way to assert your position as an outsider?
When you visit old cities, Paris first and foremost, it is obvious that there is a whole history there, and it is not the history of the poor. The homes where poor people lived have invariably vanished, whether in Paris or in the provinces, whereas bourgeois homes are still standing. Naturally, in Cergy there is a town hall and a prefecture and they remain places of power. The prefecture, where I’ve accompanied migrants seeking legal status, comes across as a place of formidable power. Power is constantly being constructed; that is the problem.

Living here has a political significance, of course, but at the same time, I live in a house with a garden in the oldest part of the village, not in the middle of housing projects. But yes, there is a bit of a manifesto aspect to it. I’m also attached to this home because it’s where my children grew up, where my mother spent a lot of time, where I experienced romantic relationships. It’s a place steeped in history for me. I arrived when I was 35, and now I’m 86. I’ve spent far more time in this “new town” that isn’t new anymore than back in Normandy, which I left at 24.

You are also interested in suburban spaces that don’t always receive what I’ll call “the literary treatment,” such as the RER (the regional train) or supermarkets. Why do they interest you?
Because that’s where the people are. I approach them from a sociological and a historical perspective. While people certainly make history, they are unaware of the history they are making. I’m fascinated by the kind of history we create when we go to the supermarket or take the RER. That is what interests me — things that can only be truly grasped through contact with crowds of people.

You recently said on a French radio program that you weren’t taking the Nobel Prize very well.
No, I’m not. For one thing, it wasn’t a dream of mine. Whenever someone won the Nobel, I’d think, “Poor soul. They have to go to Stockholm, give a speech, all that.” I was caught off guard right up to the very last moment, despite the rumors. Winning was like being on another planet. It was a massive rupture in my life — starting with the trip to Stockholm and the whole ceremony. Originally, it wasn’t an institution built for women. You’re required to wear long gowns. It’s a ritual of power whose pageantry is completely outdated. Alfred Nobel’s intentions were noble. But everything that follows — the mountains of mail, the endless requests — is a burden.

How do you reconcile your success within the literary Establishment with your origins?
Let’s just say that in France, my Nobel Prize was highly contested. Given that the Nobel Prize in France had always been awarded to men, my status as a woman already rendered me illegitimate. France is a country where literature doesn’t adapt to the current century, as it does in the U.S., thanks to institutions like the Académie Française, which only admitted men until 1980. Before I published The Years, I was frequently attacked by critics on the basis that what I wrote was not “literature,” a construct defined by forms of exclusion and belonging. Then, I was attacked on a major radio program hosted by Alain Finkielkraut, who became particularly well known for his strong opposition to Islam, and the journalist Pierre Assouline. They picked apart my Nobel and claimed at one point that I was antisemitic based on my support for a boycott of Israeli goods with Netanyahu in office. What was most intense for me was to essentially ask “Where does this antisemitism of hers come from?” and then suggest, “One should look to her parents’ café.” It was such a baseless, gratuitous remark implying that a working-class café is inherently antisemitic. For the past three years, this has become the easiest way to stigmatize anyone.

When I came under attack, my thought was that this was, at the very least, something I’d received on behalf of the people I represent. What I found truly wonderful and deeply moving was hearing so many men and women say, “It’s as if we won the Nobel Prize.” Sometimes, when I’m feeling down, I think back to that and tell myself, well, perhaps receiving the Nobel was a form of sacrifice. [Laughs.]

You’ve said before that most of your books are written as if they were your last. What is left for you to write about?
I’m fully aware the one I’ve been working on for a while now is the last one. I think that’s the mind-set you need to have to put everything into it, all your energy.

Is there more you can share?
It’s a topic that is rather politically incorrect in the current climate. I can’t say any more than that. When you write, it’s not just for the current era. You shouldn’t let yourself be held back by the idea that it isn’t the right topic for right now.

One last little question — actually, a big one. What are you most proud of?
Having written books that may have changed the world a little bit. The world of women, the world of the oppressed.

This conversation has been condensed, edited, and translated. 

Want more stories like this one? Subscribe now to support our journalism and get unlimited access to our coverage. If you prefer to read in print, you can also find this article in the November 2, 2026, issue of New York Magazine.